Kısa klinik olgular
Ahmet, 5 yaşında
Ahmet’in annesi Ahmet’in artık sütü sevmediği ve içmek istemediği için endişeli bir şekilde başvuruyor. Yeme alışkanlıklarını değerlendirdikten sonra, Ahmet’in günde 1 porsiyon süt ürünü ve yetersiz miktarda balık tükettiğini, ayrıca yeterli kalsiyum ve D vitamini almadığını öğreniyorsunuz. Tıbbi anketi doldururken de çocuğun ev dışında çok az miktarda etkinlikte bulunduğuna, dolayısıyla endojen D vitamini sentezini kısıtladığına dikkat ediyorsunuz.
Kalsiyum ve D vitamininin kemik sertliğindeki ve D vitamininin optimal kemik kitlesi pikindeki önemi nedeniyle, önleyici bir yöntem olarak, Ahmet’in annesine geleneksel tariflere süt eklemesini ve Ahmet’i özellikle de sevdiği süt ürünleri şeklindeki kalsiyum ve D vitamininden zengin ürünleri almaya teşvik etmesini ve ev dışında güneş ışığından yararlanabileceği etkinliklere düzenli olarak katılmasını önermelisiniz.
Ayşe, 23 aylık
Ateş, solunum sıkıntısı, öksürük nedeniyle size başvuran Ayşe’nin muayenesi sırasında, annesi henüz yürümediğini de belirtiyor. 9 ay boyunca anne sütü ile beslenen Ayşe’nin emzirmenin kesilmesinden beri süt ve süt ürünlerini çok az aldığını ve Vitamin D kullanmadığını öğreniyorsunuz. Fizik incelemede interkosral çekilmelerinin olduğunu, solunum seslerinin kaba olduğunu ve rallerinin olduğunu, her iki el bileğinde genişleme olduğunu, alt ektremitelerde “O bain” deformitesi ve frontal bossing olduğunu saptıyorsunuz.
Laboratuar incelemesinde serum kalsiyum ve fosfor düzeyleri düşük, alkalen fosfataz düzeyi yüksek bulunuyor. 25-OH-Vitamin D düşük bulunuyor. Akciğer grafisinin incelenmesinde pnömonik infiltrasyon ve kostaların anterior uçlarında genişleme, iskelet grafilerinin incelemesinde diffüz osteopeni ve metafizlerde çanaklaşma saptıyorsunuz (özellikle el bileklerinde).
Solunum yolu enfeksiyonu ve rikets tanısı koyduğunuz hastaya antibiyotik ve tek doz 300000IU oral D vitamini (stoss tedavi) ve 50mg/kg/gün elementer kalsiyum 2 hafta süre ile öneriyorsunuz. Tedavi tamamlandığında yeme alışkanlıklarını tekrar değerlendirip kalsiyum ve D vitamininden zengin ürünlerin diyetinde yer almasını öneriyorsunuz.
Zehra, 3 yaşında
Zehra’nın yıllık doktor ziyaretinde, son iki muayeneden beri yaşına göre boy ve ağırlık referans eğrilerinin altında olduğunu görüyorsunuz. Büyüme geriliği tanısı koyarak tam bir tıbbi kontrol yapmaya karar veriyorsunuz.
Sorunu açıklayabilecek herhangi bir patolojik durum (özellikle gastrointestinal) saptamıyorsunuz. Yaptığınız beslenme araştırmasında özellikle enerji, protein, demir ve çinko alımın az olduğu çok düşük bir gıda alımı düzeyi espit ediyorsunuz. Çocuğun serum ferritin, hemoglobin ve plazma çinko konsantrasyonunun ölçüleceği bir laboratuar testi yapmaya karar veriyorsunuz ve hepsinin sonuçları da eser element eksikliği olduğunu doğruluyor. Ne önerebilirsiniz?
Öncelikle Zehra’nın enerji, protein, demir ve çinkodan zengin olan çeşitli ve dengeli bir diyet alması ve yeterli miktarda gıda aldığına emin olunması gerekli. Bir süre için demir ve çinko desteği yapılması gereklidir ancak uzun dönemde zenginleştirilmiş ve yoğun gıdalar vitamin ve mineral durumunu düzeltmek için iyi seçimlerdir.