Çocuğun yeme alışkanlıklarını değerlendirmek için basitleştirilmiş sorgulama tablosu
Bu basitleştirilmiş sorgulama, belirli bazı besinlerin alımındaki yetersizliklerin ileride oluşturabileceği sorunları önlemek amacıyla, bir çocuğun diyetinin hızlı bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak için tasarlanmıştır.
- Bir çocuk besinsel ihtiyaçlarını karşılamak için (kahvaltı, öğlen yemeği ve akşam yemeği) olmak üzere günde 3 ana öğün yemek yemelidir.
- Öğünlerde az yiyen veya iki öğün arasında uzun zaman bulunan çocuklar dördüncü hafif bir öğüne daha ihtiyaç duyabilirler (sağlıklı atıştırma).
- Eğer iki öğün arasındaki zaman uzunsa veya çocuk açıkmışsa, sağlıklı bir atıştırma gerekebilir. Çocuk (şekerleme, kola, çikolata ve cips gibi) besin değeri az olan yiyecekleri tüketmekten kaçınmalı ve bunların yerine (süt ürünleri, tahıl ürünleri, meyve ve sebzeler gibi) besin değeri yüksek yiyecekler tüketmelidir.
1 küp Danino (112 mg), 1 porsiyon beyaz peynir (165mg), 1 bardak süt (240mg) ve bir kase yoğurt (216 mg) günlük 800 mg kalsiyum ihtiyacının tamamlanmasına yardımcı olur.
- Çocuk kalsiyum ve D vitamini ihtiyacını karşılamak için (eğer D vitamini ile zenginleştirilmişse) günde 2 veya üç süt ürünü tüketilmelidir.
- Süt ürünleri ana öğünlerde veya atıştırmanın bir parçası olarak tüketilebilir.
Porsiyon bir tane orta büyüklükte meyve, 125 ml meyve püresi, 125 ml meyve veya sebze suyu veya 40 g kuru meyveye karşılık gelmektedir.
- Bir çocuk vücudunun ihtiyacı olan vitamin, mineral ve lifi karşılamak için günde en az 5 porsiyon sebze ve meyve tüketmelidir.
- Her öğünde 1 veya 2 porsiyon meyve veya sebze bulunmalıdır.
- Özellikle atıştırma zamanlarında bu yiyeceklerin tüketilmesi desteklenmelidir.
Porsiyon 50-100 g et, tavuk eti, balık, baklagil veya 1-2 tane yumurtaya karşılık gelir.
- Bir çocuk protein ihtiyacını karşılamak için 2 porsiyon et, tavuk eti, balık, yumurta veya baklagil tüketmelidir.
- Baklagiller protein ve demire ek olarak lif de sağladıkları için etin sağlıklı bir alternatifidir.
- Haftada 1 veya 2 porsiyon kırmızı et tüketilmesi yeterli demirin alınması açısından önemlidir
- Vücudun ihtiyacı olan omega 3 yağ asidini karşılamak için haftada 2 kere bir tanesi (sardalya, somon veya uskumru gibi) yağlı balık olan 2 porsiyon balık tüketilmelidir.
- Çocuklar, yüksek yoğunlukta civa içerdikleri için taze veya dondurulmuş ton balığı ayda bir sınırlayarak tüketmelidir.
Porsiyon 75-100 g pirinç, irmik, patates, 30g kuru baklagil veya 30 g ekmeğe karşılık gelmektedir.
- Önerilen her öğünde 1 porsiyon tahıl tüketilmesidir, çünkü tahıllar nişasta ve dolayısıyla enerji kaynağıdır.
- Tahıl ürünleri rafine ürünlerden çok, tam buğday vs. unu olarak tüketilmeli, patates kabuğu ile yenmelidir. Aksi halde çocuk bu ürünlerin içerdiği liften faydalanamaz.
- Güneş altında geçirilecek 30 dakikalık süre çocuğun günlük D vitamini ihtiyacının yaklaşık %70’inin sentezlenmesini sağlar. Diyetle bu ihtiyacın %30-40’ı karşılanır.
- Eğer güneş ışığı maruziyeti azsa, çocuk D vitamininden zengin besinler almalı veya D vitamini takviyesi kullanmalıdır.
Eğer bir çocuk önerilen porsiyon sayısından fazla tüketiyorsa, ya da düzenli olarak yüksek kalorili yiyecekler yiyorsa, çocuğun kalori alımı izlenmelidir çünkü bu çocukların enerji ihtiyaçlarını aşma riski bulunmaktadır.
Türkiye için önerilen günlük enerji ve besin öğeleri güvenilir alım düzeyleri
Yaş
(yıl) |
Ağırlık
(kg) |
Boy
(cm) |
Enerji
(kkal) |
Protein
(g/kg) |
Protein
(g/gün) |
Diyet
Postası |
A vit.
(mcg) |
D vit.
(mcg) |
E vit.
(mcg) |
K vit.
(mcg) |
| 0-6 ay |
6 |
57 |
545 |
1.5 |
9.0 |
- |
400 |
10 |
4 |
2 |
| 7-12 ay |
9 |
71 |
710 |
1.6-2.0 |
14.9-18.0 |
- |
500 |
10 |
5 |
2.5 |
| 1-3 |
12.5 |
87 |
1250 |
1.2-1.5 |
15-18.8 |
19 |
300 |
10 |
6 |
30 |
| 4-6 |
18.2 |
108 |
1650 |
1.1-1.4 |
20-25.5 |
25 |
400 |
10 |
7 |
55 |
| 7-9 |
25.8 |
128 |
1870 |
1.0-1.5 |
26-38.7 |
25 |
500 |
10 |
7 |
60 |
* BMH: Bazal Metabolizma Hızı
* PAL: Ortalama Fiziksel Aktivite Düzeyi
Yaş
(yıl) |
Kalsiyum
(mg) |
Fosfor
(mg) |
Demir
(mg) |
Çinko
(mg) |
İyot
(mcg) |
Flor
(mg) |
Magnezyum
(mg) |
Manganez
(mg) |
Krom
(mcg) |
Bakır
(mcg) |
Molibden
(mcg) |
Selenyum
(mcg) |
n-3 Yağ Asidi |
n-6 Yağ Asidi |
| 0-6 ay |
210 |
100 |
0.27 |
2 |
110 |
0.01 |
30 |
0.003 |
0.2 |
200 |
2 |
15 |
0.5 |
4.4 |
| 7-12 ay |
600 |
270 |
11 |
3 |
130 |
0.5 |
75 |
0.6 |
5.5 |
220 |
3 |
20 |
0.5 |
4.6 |
| 1-3 |
800 |
460 |
7 |
3 |
90 |
0.7 |
80 |
1.2 |
11 |
340 |
17 |
20 |
0.7 |
7 |
| 4-6 |
800 |
500 |
10 |
5 |
90 |
1 |
130 |
1.5 |
15 |
440 |
22 |
30 |
0.9 |
10 |
| 7-9 |
800 |
500 |
10 |
5 |
90 |
1 |
130 |
1.5 |
15 |
440 |
22 |
30 |
0.9 |
10 |
Yaş
(yıl) |
C vit.
(mg) |
Tiamin
(mg) |
Riboflavin
(mg) |
Niasin
(mg) |
B6 vit.
(mg) |
Folat
(mcg) |
B12 vit.
(mcg) |
Pantoteknik
Asit (mg) |
Biotin
(mcg) |
Kolin
(mg) |
| 0-6 ay |
40 |
0.2 |
0.3 |
2 |
0.1 |
65 |
0.4 |
1.7 |
5 |
125 |
| 7-12 ay |
50 |
0.3 |
0.3 |
4 |
0.3 |
80 |
0.5 |
1.8 |
6 |
150 |
| 1-3 |
60 |
0.5 |
0.4 |
6 |
0.5 |
150 |
0.9 |
2 |
8 |
200 |
| 4-6 |
60 |
0.6 |
0.5 |
8 |
0.6 |
200 |
1.2 |
3 |
12 |
250 |
| 7-9 |
60 |
0.6 |
0.6 |
8 |
0.6 |
200 |
1.2 |
3 |
12 |
250 |
Enerji ve Besin Öğelerini Karşılayacak Besinlerin Günlük Alınması Gereken Yaklaşık Miktarları (Gün başına Gram)
| Yaş (yıl) |
0 - 1 |
1 - 3 |
4 - 6 |
7 - 9 |
| Besin Grupları |
|
|
|
|
| 1.Grup |
|
|
|
|
| Süt Grubu |
|
|
|
|
| Toplam |
800 |
600 |
500 |
500 |
| Süt, yoğurt |
700 |
500 |
350 |
350 |
| Peynir, çökelek |
20 |
20 |
30 |
30 |
| 2.Grup |
|
|
|
|
| Et, yumurta |
|
|
|
|
| Toplam |
80 |
110 |
120 |
130 |
| Et, tavuk, balık |
15 |
30 |
40 |
50 |
| Yumurta |
50 |
50 |
50 |
50 |
| Kurubaklagil |
15 |
30 |
30 |
30 |
| 3.Grup |
|
|
|
|
| Taze Sebze ve Meyve |
|
|
|
|
| Toplam |
150 |
250 |
300 |
450 |
| Yeşil ve sarı |
50 |
100 |
100 |
100 |
| Diğerleri |
100 |
150 |
200 |
350 |
| 4.Grup |
|
|
|
|
| Tahıllar |
|
|
|
|
| Ekmek |
20 |
50 |
100 |
200 |
| Makarna, un |
20 |
40 |
50 |
60 |
| Yağlar toplam |
10 |
15 |
20 |
30 |
| Katı yağı |
5 |
7 |
10 |
15 |
| Sıvı yağ |
5 |
8 |
10 |
15 |
| Yağlı tohum |
0 |
10 |
10 |
10 |
| Tatlılar toplam |
40 |
50 |
50 |
50 |
| Şeker |
30 |
30 |
30 |
30 |
| reçel, vb. |
10 |
20 |
20 |
20 |
|
Kaynak: TC Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü ‘Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi’